16-09-2019

 
NOWY LAYOUT
Najstarsze czasopismo teatralne w Polsce w nowym kształcie.


Nowe barwy:
Chcemy prezentować teatr w sposób bardziej atrakcyjny, żywszy,
nowocześniejszy – 40 stron w kolorze i zmieniona szata graficzna.

Nowy układ:
Chcemy pokazywać teatr w sposób bardziej uporządkowany – pojawią się nowe stałe działy: Wydarzenia, Ludzie, Przestrzenie teatru, Po premierze, Czytelnia.

Nowe perspektywy:
Chcemy uchwycić wszystkie wymiary teatru: od plotki w bufecie, przez
codzienny repertuar scen małych i dużych, twórczość poszczególnych artystów,
zarządzanie, po istotę sztuki scenicznej.

Nowe horyzonty:
Chcemy dokładniej śledzić dokonania artystów zagranicznych, zwłaszcza z
naszej części Europy.

Nowi autorzy:
Zaprosiliśmy na łamy nowych felietonistów - wybitną pisarkę Zytę Rudzką i świetnego
eseistę Krzysztofa Rutkowskiego.

Nowa komunikacja:
Chcemy mówić do tych, którzy wiedzą mnóstwo o teatrze i do tych, którzy
wiedzą niewiele.

Szukaj TEATRU w Empikach i dobrych księgarniach.
Chcesz wiedzieć więcej o zasadach prenumeraty – napisz na adres: teatr@teatr-pismo.pl

:: REKLAMA ::

 
Rafał Węgrzyniak

Od emerytowanego redaktora „Pamiętnika Teatralnego” przejąłem zwyczaj pisania na marginesach biogramów żyjących osób – wydrukowanych w słownikach lub encyklopediach – dat ich odejścia. Zgony twórców polskiego teatru zaznaczałem w ten sposób w notach znajdujących się w końcowej części Trzydziestu pięciu sezonów Marty Fik. Aneks ten zawiera aż dwieście czterdzieści siedem zwięzłych biogramów aktorów, reżyserów, scenografów i dyrektorów teatrów.

Trzydzieści pięć sezonów prezentowało historię scen dramatycznych w okresie 1944–1979, dlatego w aneksie znalazły się biogramy siedemdziesięciu dwóch twórców, którzy wywarli wpływ na powojenny teatr, mimo iż zmarli przed wydaniem książki w roku 1981. Najstarszy wśród nich Ludwik Solski urodził się w 1855 roku, a jak wiadomo, żył blisko sto lat. Ponadto jest tam niemal cała generacja, która ukształtowała polski teatr Dwudziestolecia i dominowała zaraz po wojnie, na czele z Juliuszem Osterwą (1885), Leonem Schillerem (1887), Wilamem Horzycą (1889) czy Edmundem Wiercińskim (1899). Przeważają jednak reprezentanci pokolenia urodzonego w latach 1920–1930, mającego za sobą doświadczenia totalnej wojny, masowych deportacji i terroru stalinowskiego, które nadały charakter teatrowi w komunistycznej Polsce, w tym Gustaw Holoubek (1923), Kazimierz Dejmek (1924), Tadeusz Łomnicki (1927), Konrad Swinarski czy Jerzy Jarocki (obaj z rocznika 1929). W aneksie Fik niewielu natomiast można odnaleźć przedstawicieli generacji dojrzewającej w okresie kontestacji z roku 1968 – do której urodzona w czasie wojny autorka należała – gdyż jako krytyk sceptycznie podchodziła do jej formuły teatru. Najmłodszymi aktorami tej generacji, wyróżnionymi notami, są Andrzej Seweryn i Piotr Fronczewski (obaj z rocznika 1946), reżyserami zaś – z kręgu „młodych, zdolnych” – Jerzy Grzegorzewski (1939) oraz, dziś już raczej zapomniany, Roman Kordziński (1941).

Zapisując niedawno kolejne daty śmierci na marginesach, zauważyłem, że coraz mniej biogramów jest ich pozbawionych. Policzyłem owe hasła i okazało się, że pozostało ich siedemdziesiąt. Swą książkę Marta Fik ukończyła w 1979 roku, akurat wtedy, gdy rozpoczynałem studia w warszawskiej PWST. A więc w ciągu trzydziestu lat obserwowania i komentowania przeze mnie polskiego teatru zmarło stu pięciu jego wybitnych twórców.

Tak się złożyło, iż wkrótce zacząłem czytać Wątrobę, czyli – opublikowany po paroletnich perturbacjach, wspólnymi siłami Instytutu Teatralnego i „Krytyki Politycznej” – Słownik polskiego teatru po 1997 roku. Jeżeli pominąć twórców zagranicznych, zawiera on sylwetki stu siedmiu aktorów, reżyserów, scenografów, kompozytorów i choreografów. Bynajmniej nie stanowi pełnego odbicia sił i środków polskiego teatru, bowiem omawia wyłącznie dorobek twórców zaliczonych – przez dwudziestu pięciu autorów – do uczestników rewolty zainicjowanej w 1997 roku. Najstarszym twórcą jest Adam Hanuszkiewicz (1924), uznany za prekursora estetycznego przewrotu; przy czym – obok Jarockiego i nieżyjącego już Grzegorzewskiego – jest on jedną z zaledwie trzech osób figurujących zarówno w Sezonach, jak i w Wątrobie. Wprawdzie w Wątrobie odnaleźć można sylwetki kilku twórców starszego pokolenia wspierających rewoltę, jak Krystian Lupa (1943), Mikołaj Grabowski (1946) czy Stanisława Celińska (1947), jednak porównanie zawartości obu słowników z całą ostrością uprzytomniło mi, że w ciągu trzech ostatnich dekad w znacznym stopniu dokonała się wymiana teatralnej elity. Bynajmniej nie w rezultacie rewolucji, a działania nieubłaganych praw natury, doszło do stopniowego zastąpienia generacji schodzących ze sceny, wstępującymi na nią i zajmującymi ich pozycje. W Wątrobie dominują urodzeni w latach 1960–1975, formujący się w okresie pontyfikatu Jana Pawła II, powstania ruchu „Solidarność” i stanu wojennego, debiutujący z reguły z opóźnieniem po upadku komunizmu. Są to posiadający już spory dorobek reprezentanci pokolenia Rozmaitości – uparcie nadal nazywani „młodszymi, zdolniejszymi” – chociaż nie brakuje twórców stawiających dopiero pierwsze kroki w teatrze. Najmłodszy w tym gronie aktor, Marcin Hycnar, urodził się w 1983 roku, a ponieważ stworzył najciekawsze role w KosmosieTangu, pod okiem Jarockiego, uosabia niejako ciągłość życia teatralnego.

Wbrew opinii zachowawczej części środowiska sądzę, że przynajmniej niektórzy spośród stu siedmiu artystów, uhonorowanych w Wątrobie, okazali się godnymi następcami owych stu pięciu zmarłych w minionym trzydziestoleciu. Wielu nawet początkujących twórców jest już w stanie wylegitymować się ważkimi dokonaniami. W obliczu nieuchronnego odchodzenia nestorów szczególnie ludzie teatru z pokolenia Rozmaitości – najstarsi zbliżają się do pięćdziesiątki – powinni zająć się umocnieniem rozchwianych w czasie rewolty fundamentów rodzimego teatru oraz w większym stopniu wziąć odpowiedzialność za podtrzymywanie jego tradycji i kształtowanie przyszłości.

Rafał Węgrzyniak – historyk teatru, krytyk; autor Encyklopedii “Wesela” Stanisława Wyspiańskiego (2001).

Nagrody
Nagrody
Podsumowanie sezonu
Najlepszy, najlepsza, najl [...]
Wydarzenie
Sceny z Polski
Plac Wszystkich Świętych [...]
Polonocentryczna historia [...]
Nie kłamać sobie
Uwagi na stronie
Statystyka
Jaworski
Lemoniadowy Joe
Wesele hr. Orgaza
Śniacz na jawie
Po premierze
W garderobie Evity
Biała sukienka
Czterech Jeźdźców Nowej [...]
Smutek dziecka
No-Brand Product
Sportowe niesportowe
Ciemna strona teatru I
Piekielna pokusa
stand-up comedy
Stand-up made in Poland
Festiwale
Bębny i maski
Pudełko z muzyką
Pamięć zamknięta w prz [...]
Powaga zabawy
Zagranica
Teatr jako rocznik statyst [...]
Lalki
Wolne Tatry
Mrożek
Fragmenty Dziennika [...]
Dzienniki rowerowe
O niewiedzy w praktyce, c [...]
Kufer z książkami
Sprawa Artura R. Cd.
Książki
Kto ma prawo do Holoubka?
Literatura jest teatrem?
Misje Aliny Obidniak

Copyright © 2006 "TEATR" Wszystkie prawa zastrzeżone