Przewiń w lewo
Przewiń w prawo
Zwiń
Przegląd
1/2014
Listy tłumacza
autor: Małgorzata Słomczyńska-Pierzchalska
foto:

Maciej Słomczyński powiedział o sobie w czasie spotkania z Jerzym Jarockim i Martą Gibińską na scenie Starego Teatru w 1993 roku, że nie jest człowiekiem teatru, że teatr zajmował nie więcej niż pięć procent jego zawodowej aktywności – po czym przez ponad godzinę fascynująco opowiadał o swoich związkach z teatrem i o ludziach teatru, z którymi współpracował1. Nic w tym dziwnego, jako że w bibliografii Słomczyńskiego znajdziemy kilkanaście oryginalnych utworów dramatycznych i kilkadziesiąt tłumaczeń dramatów. Lista przedstawień teatralnych, w których wykorzystano sztuki przez niego napisane, tłumaczone, lub adaptacje stworzone na podstawie przełożonej wcześniej prozy, przekracza sto pozycji, a po teksty te sięgali wielokrotnie najwybitniejsi reżyserzy polskiego teatru XX wieku – Lidia Zamkow, Zygmunt Hübner, Kazimierz Braun, Gustaw Holoubek, Jerzy Jarocki, Andrzej Wajda, Tadeusz Bradecki i Anna Polony2.


Nie ulega wątpliwości, że za najważniejszą swoją pracę dla teatru uznawał Słomczyński tłumaczenia dzieł wszystkich Williama Shakespeare’a i one też były wielokrotnie wykorzystywane na polskich scenach. W czasie wspomnianego spotkania z widzami tak mówił nieco żartobliwie o pracy translatorskiej: „Dla tłumacza mam takie credo, że nie powinien przekładać tekstu, którego nie rozumie”, a potem trochę poważniej: „Zabrzmi to patetycznie, ale rzeczywiście jestem jedynym człowiekiem, który napisał wszystkie słowa, które napisane zostały przez Shakespeare’a. Lepiej – gorzej, prosto – krzywo, ale jednak to zrobiłem. Obcowałem z nim przez wiele lat i człowiek się przyzwyczaja, nawet do zmarłego. Były to wspaniałe czasy, był to poetyczny człowiek, nie było w nim nic z Goethego, żadnej pozy”.


Maciej Słomczyński rzadko pisał o swojej pracy, nie oceniał publicznie innych tłumaczy, nie chwalił ani nie ganił reżyserów sięgających po jego przekłady sztuk stratfordczyka oraz aktorów występujących w tych inscenizacjach, pozostawiając to zadanie recenzentom i krytykom. Nie pisywał też rozpraw krytycznoliterackich o tłumaczonych arcydziełach (czyniąc od tej reguły jedynie rzadkie wyjątki w krótkich posłowiach do niektórych wydań książkowych). Dziś jedną z nielicznych możliwości czerpania z wiedzy tłumacza (która była skutkiem wprowadzania w życie reguły, że nie można przekładać tego, czego się nie rozumie) pozostaje – oprócz sięgnięcia do publikowanych wywiadów – przestudiowanie niepublikowanej korespondencji pisarza. Wśród niej szczególne miejsce zajmuje wymiana listów z wybitnym polskim krytykiem, teatrologiem i szekspirologiem – Janem Kottem. Pochodzi ona z lat osiemdziesiątych – z czasów, kiedy Maciej Słomczyński pracował nad przekładem Dzieł wszystkich, a kolejno tłumaczone sztuki ukazywały się w krakowskim Wydawnictwie Literackim. W tym samym czasie Jan Kott tworzył na obczyźnie swoje wybitne eseje o twórczości Shakespeare’a i wydawał je w języku angielskim.


Korespondencja ta stanowi uzupełnienie rozmów na temat interpretacji sztuk Shakespeare’a, prowadzonych przez Słomczyńskiego z Kottem w czasie krótkich pobytów wybitnego krytyka w Polsce w okresie karnawału „Solidarności”. Czytając te listy, trzeba zaakceptować ich charakterystyczną dla czysto prywatnej korespondencji otwartość i dosadność niektórych sądów i usprawiedliwioną fragmentaryczność wywodów.


Na egzemplarzu The Bottom Translation wysłanym do polski Kott napisał dedykację: „Maciejowi Słomczyńskiemu, w którego przekładzie na nowo odczytałem angielskiego Szekspira”, a Słomczyński odpisał po otrzymaniu książki: „Naprawdę bardzo mi się rzecz podoba – nie piszę tego, ot tak, konwencjonalnie, ale szczerze”. Warto spojrzeć wstecz na wymianę myśli dwóch pisarzy darzących się sympatią i szacunkiem, a czasami równolegle (po dwóch stronach oceanu, ale z polskiej perspektywy) szukających odpowiedzi, o czym tak naprawdę przed wiekami pisał pewien genialny angielski dramaturg.
 

Kraków, 15 grudnia 2013

 

1. Zapis rozmowy opublikował „Teatr” w numerze 7-8 w 1993 roku.
2. Maciej Słomczyński (1922–1998). Bibliografia, BiblioTheca, Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, Prace Bibliograficzne nr 9, Kraków 2008.
 

Komentarze
W najnowszym numerze
„Teatr. Krytycy” tom 2

„Teatr. Krytycy” tom 1

http://polskidramat.pl/centrumsztukitanca.eu


Nasz serwis korzysta z plików cookies zgodnie z polityką prywatności i plików cookies [dowiedz się więcej]. Zablokowanie zapisywania plików cookies na urządzeniu końcowym lub ich usunięcie możliwe jest po właściwym skonfigurowaniu ustawień przeglądarki internetowej. Zablokowanie możliwości zapisywania plików cookies może spowodować utrudnienia lub brak działania niektórych funkcji serwisu. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.

Zamknij