Przewiń w lewo
Przewiń w prawo
Zwiń
Przegląd
5/2014
Uwagi na stronie: Na Krymie i na Ukrainie
autor: Rafał Węgrzyniak
Uwagi na stronie: Na Krymie i na Ukrainie
foto: Jacek Labijak

W trzy dni po zakończeniu procedur mających zalegalizować aneksję Republiki Krymskiej i Sewastopola przez Federację Rosyjską obejrzałem telewizyjną wersję Miłości na Krymie wyreżyserowanej w 2007 przez Jerzego Jarockiego w Teatrze Narodowym w Warszawie. Oczywiście znałem wcześniej dramat Sławomira Mrożka z lektury i z realizacji teatralnych, lecz dopiero w trakcie emisji uświadomiłem sobie, że w III akcie, dziejącym się w roku 1993, czyli już po rozpadzie Związku Sowieckiego i powstaniu niepodległej Ukrainy, Krym należy do Rosji. Prawdopodobnie Mrożek, pisząc swą sztukę w Meksyku, nie zorientował się, że Półwysep Krymski pozostawał wtedy w granicach Ukrainy, gdyż od 1954 był częścią sowieckiej republiki, z której to państwo się wyłoniło. A lokując właśnie na Krymie dramat ukazujący dwudziestowieczne przeobrażenia Rosji, i tym samym czyniąc z owego półwyspu niejako jej kwintesencję, Mrożek mimowolnie usankcjonował niedawne posunięcia Władimira Putina.


Nasunęło mi się też pytanie: w jakim porcie rozgrywa się końcówka Miłości na Krymie? Ponieważ pojawiają się w niej dwaj Marynarze Floty Czarnomorskiej, prawdopodobnie w Sewastopolu, chociaż poszukują oni pancernika „Potiomkina”, który powinien się znajdować w Odessie. Ale już Tadeusz Miciński w Kniaziu Patiomkinie pomieszał dwa bunty marynarzy – w Odessie i w Sewastopolu. W każdym razie w sztuce Mrożka owi Marynarze napomykają o Ukrainie, w krótkiej rozmowie komunikując sobie, że „Polacy Kijów zajęli!” oraz „Kijów i tak już nie nasz”. Jest to bodaj echo wojen z lat 1918–1921 toczonych o istnienie Ukrainy jako samodzielnego państwa. Mój dziadek, Stanisław Węgrzyniak, brał w nich udział jako żołnierz lotnej kompanii 4 Dywizji Piechoty. Najpierw od listopada 1918 do lipca 1919 na terenie Galicji Wschodniej walczył z usiłującymi ją zająć wojskami Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, które w rezultacie wycofały się aż za rzekę Zbrucz. Natomiast w roku 1920 na Wołyniu i Podolu uczestniczył w wojnie z Rosją bolszewicką. Działania polskich żołnierzy na tych ziemiach wspierały wówczas ukraińskie oddziały dowodzone przez atamana Semena Petlurę.


Na Ukrainie spędziłem dwa tygodnie w grudniu 1988 roku w ramach występów polskiego zespołu z K. w Muzyczno-Dramatycznym Teatrze im. Mykoły Sadowskiego w Winnicy. Działał on w budynku powstałym w roku 1910, lecz później przebudowanym w stylu sowieckiego klasycyzmu. Ponad dwa lata po katastrofie czarnobylskiej imperium było już wyraźnie osłabione i dokonywał się w nim za sprawą Michaiła Gorbaczowa proces liberalizacji, ale jednak w Winnicy nadal dostrzegało się nade wszystko przejawy sowietyzacji. Na każdym kroku napotykało się pomniki, popiersia lub portrety Lenina. Cerkwie i kościoły były ciągle siedzibami rozmaitych państwowych instytucji. Na miejscu zbiorowych mogił ofiar NKWD z lat 1937–1938 istniał park. Lokalne muzeum prezentowało całkowicie zafałszowany obraz historii Ukrainy.


Poza Winnicą zdołałem odwiedzić również kilka okolicznych miasteczek: Chmielnik, Żmerynkę i Kalinówkę. Nazwę tej ostatniej miejscowości znałem z eseju Jerzego Stempowskiego Bagaż z Kalinówki poświęconego wpływowi doświadczeń zabranych z Ukrainy na pisarstwo Józefa Korzeniowskiego (Josepha Conrada) i poniekąd jego własne. Później, zgłębiając biografię autora W dolinie Dniestru, poznałem epizod w dziejach Winnicy związany z próbą stworzenia polsko-ukraińskiego sojuszu w obliczu zagrożenia ze strony komunistycznej Rosji. Winnikowce, majątek, w którym Stempowscy gospodarowali od roku 1906, znajdował się bowiem w pobliżu Winnicy. Do miasta tego przeprowadzili się więc rodzice Jerzego po wybuchu rewolucji i splądrowaniu we wrześniu 1917 rodzinnego dworu przez grupę dezerterów z armii rosyjskiej. Ojciec eseisty, Stanisław Stempowski, wydawał w Winnicy pismo „Życie Polskie” i doświadczył rządów bolszewickich; od maja 1920 do marca 1921 w rządach Ukraińskiej Republiki Ludowej był najpierw krótko ministrem spraw rolnych, a potem zdrowia i opieki społecznej. Ponieważ w Winnicy 22 kwietnia 1920 zawarty został przez reprezentantów Józefa Piłsudskiego i Petlury polityczny i militarny sojusz polsko-ukraiński. W trakcie umożliwionej przez ów pakt wyprawy kijowskiej, 16 maja 1920, w Winnicy doszło do spotkania Piłsudskiego z Petlurą. Obaj przywódcy wyrazili wtedy swe przekonanie, że niepodległa Polska nie może istnieć bez Ukrainy niezawisłej od Rosji. Jednakże dziesięć miesięcy później, wraz z uznaniem przez Polskę przy okazji traktatu ryskiego władz sowieckiej Ukrainy, Petlura wypadł z gry, był internowany w Tarnowie, ukrywał się w Warszawie, a w końcu został zmuszony do wyjazdu.
 

Komentarze
W najnowszym numerze
„Teatr. Krytycy” tom 2

„Teatr. Krytycy” tom 1

http://polskidramat.pl/centrumsztukitanca.eu


Nasz serwis korzysta z plików cookies zgodnie z polityką prywatności i plików cookies [dowiedz się więcej]. Zablokowanie zapisywania plików cookies na urządzeniu końcowym lub ich usunięcie możliwe jest po właściwym skonfigurowaniu ustawień przeglądarki internetowej. Zablokowanie możliwości zapisywania plików cookies może spowodować utrudnienia lub brak działania niektórych funkcji serwisu. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.

Zamknij